Wanneer is een rolstoel bij MS een passende keuze?

Herken wanneer een rolstoel bij MS kan helpen en hoe je lopen, energie, zithouding en dagelijks gebruik meeweegt bij de keuze van een hulpmiddel.

Circa 8 min lezen
O4 rolstoel met luchtige rode rugleuning

Een rolstoel kan bij MS passend zijn wanneer lopen of staan zoveel inspanning kost dat andere activiteiten erbij inschieten, of wanneer verplaatsen onvoldoende veilig gaat. Ook als je nog kunt lopen, kan een rolstoel voor langere afstanden of bepaalde momenten ondersteuning bieden. De keuze begint bij wat je wilt blijven doen en welke inspanning dat nu vraagt.

Wanneer heb je een rolstoel nodig bij MS?

De afstand die je nog kunt lopen vertelt maar een deel van het verhaal. Misschien haal je de supermarkt, maar lukt koken daarna niet meer. Of je kunt een uitstapje lopend beginnen, terwijl de terugweg steeds onzeker wordt. Zulke situaties maken het zinvol om een mobiliteitshulpmiddel te bespreken, ook als lopen op andere momenten goed gaat.

Andere signalen zijn regelmatig struikelen of bijna vallen, veel steun nodig hebben tijdens staan, afspraken vermijden vanwege de loopafstand en lang moeten herstellen na een verplaatsing. Deze signalen betekenen niet automatisch dat een rolstoel de juiste oplossing is. Ze geven wel aanleiding om te onderzoeken welke ondersteuning de inspanning of het valrisico kan beperken.

De MSvereniging beschrijft dat klachten per persoon verschillen en vermoeidheid van dag tot dag kan wisselen. Alleen je beste of zwaarste dag bekijken geeft daardoor een onvolledig beeld. Noteer bij welke routes problemen ontstaan en wat je daarna nog kunt doen. Een behandelaar kan de oorzaak van klachten beoordelen; een ergotherapeut kan met je onderzoeken welke ondersteuning bij je activiteiten past. Bespreek nieuwe of duidelijk toegenomen klachten ook met je behandelaar.

Een rolstoel gebruiken naast het lopen

Je kunt een rolstoel incidenteel gebruiken, bijvoorbeeld tijdens een uitstapje, of alleen buitenshuis als de afstanden thuis nog haalbaar zijn. Ook tijdelijk gebruik is mogelijk. Bij dagelijks gebruik worden langdurig zitten, binnenshuis manoeuvreren en regelmatig overstappen belangrijker voor de keuze van de stoel.

Stel dat je graag met je gezin naar een museum gaat. De reis, wachtrij en zalen vragen allemaal inspanning voordat je weer thuis bent. Een rolstoel voor een deel van die route kan de belasting van het lopen beperken, waardoor er mogelijk meer energie overblijft voor het bezoek zelf. Zelf rijden, overstappen en de stoel meenemen kosten óók energie. De totale inspanning bepaalt of deze oplossing je helpt.

Per activiteit kan dus een andere combinatie van lopen en rijden passen. Bespreek met je behandelaar of fysiotherapeut hoe lopen en bewegen binnen jouw mogelijkheden een plek houden. Rolstoelgebruik op zichzelf voorspelt niet hoe je MS verder verloopt.

Het kan wel een emotionele stap zijn doordat je beperking zichtbaarder wordt. Als familielid kun je ruimte geven aan die twijfel en vragen welke activiteiten iemand graag wil blijven doen. De wensen van degene die de rolstoel gaat gebruiken blijven het uitgangspunt.

Welk mobiliteitshulpmiddel past bij de situatie?

Een loophulpmiddel is vooral relevant als extra ondersteuning het lopen voldoende uitvoerbaar maakt. Een wandelstok geeft een extra steunpunt; een rollator biedt steun via beide handen en, bij een geschikt model, een zitplek tijdens pauzes. Je blijft zelf stappen zetten en gewicht dragen. Als juist die inspanning het probleem is, lost meer steun niet alles op. Een loopfiets ondersteunt het lichaam tijdens het voortbewegen, maar vraagt nog steeds beenbeweging, evenwicht en controle bij sturen en remmen.

Een handbewogen rolstoel verplaatst de aandrijving naar je armen en handen. Bij een gebruikelijke hoepelrolstoel beweeg en rem je via de hoepels aan de achterwielen. De Vilans Hulpmiddelenwijzer noemt voldoende arm- en handfunctie en kracht als voorwaarden. Alleen vaststellen dat lopen zwaar is, is dus niet genoeg: ook zelf rijden moet haalbaar zijn, inclusief de terugweg.

Bij onvoldoende kracht of uithoudingsvermogen kunnen elektrische ondersteuning of een elektrische rolstoel ter sprake komen. Een scootmobiel kan bij bepaalde buitenritten passen, maar vraagt een passende zithouding, bereikbare bediening en voldoende manoeuvreerruimte. Ook zicht en het vermogen om te sturen en te reageren tellen mee bij de keuze.

Geduwd worden is eveneens een mogelijkheid. Daarmee wordt de beschikbaarheid en belastbaarheid van een ander onderdeel van je mobiliteit. Wie zelfstandig op pad wil, heeft daarom een andere gebruiksvraag dan iemand die vooral samen uitstapjes maakt.

Waar let je op bij een handbewogen rolstoel bij MS?

Een bruikbare handbewogen rolstoel ondersteunt je lichaam en laat je de bewegingen maken die je nodig hebt: hoepelen, remmen, reiken en overstappen naar bijvoorbeeld een bed of toilet. Gewicht alleen vertelt niet hoeveel inspanning dat vraagt.

Zitten en kracht overbrengen

Zitbreedte, zitdiepte, rugondersteuning en voetensteunen moeten samen passen. Een te diepe zitting kan verhinderen dat je bekken goed achterin komt, waardoor je onderuitzakt. Een te korte zitting ondersteunt de bovenbenen onvoldoende. Check je Zit legt deze samenhang tussen maatvoering, houding en rijden uit. Een zachter kussen verhelpt een verkeerde maatvoering niet vanzelf.

Ook de verhouding tussen je zitpositie en de achterwielen telt. Die bepaalt mede hoe je handen de hoepels bereiken en hoeveel beweging je kunt gebruiken om kracht over te brengen. Een gewijzigde wielpositie kan tegelijk de stabiliteit veranderen. Een instelling die makkelijker rijdt, moet daarom ook passen bij je balans en rijvaardigheid. Wendbaarheid, stabiliteit en benodigde inspanning moeten in samenhang worden beoordeeld.

Ondersteuning tijdens verschillende activiteiten

Meer rugondersteuning kan helpen wanneer rechtop zitten veel inspanning vraagt, maar mag de armbeweging bij het rijden niet onnodig hinderen. Bij langer zitten tellen houdingswisseling, ondersteuning en de mogelijkheid om druk te ontlasten mee. Als je niet zelfstandig van houding kunt veranderen, verdient dit extra aandacht bij de beoordeling van je zitvoorziening.

Instelbaarheid heeft vooral waarde wanneer je daarmee een bruikbare houding kunt aannemen voor bijvoorbeeld rijden, werken of rusten. De bediening moet bovendien bereikbaar en hanteerbaar zijn, ook met vermoeide handen. Een stoel die prettig zit tijdens een korte rit kan bij langdurig gebruik andere ondersteuning vragen.

Hoe kies je tussen de FLOW-uitvoeringen?

Bij de FLOW-uitvoeringen van O4Wheelchairs kom je de namen Mono Active, Easy Relax, Easy Active en Active tegen. Welke uitvoering past, hangt af van de combinatie van frame, zitting, ondersteuning en bediening. De modelnaam en de diagnose MS zijn daarvoor onvoldoende.

Wanneer je deze uitvoeringen vergelijkt, begin dan met de activiteit die de meeste eisen stelt. Voor veel zelfstandig rijden zijn bereikbare hoepels, vrije armbeweging en controle tijdens manoeuvreren belangrijk. Bij langdurig zitten kan ondersteuning zwaarder wegen. Een ontspannen zitpositie is daarbij niet vanzelf de handigste houding om aan tafel te werken of over te stappen. Je kunt op één dag verschillende houdingen nodig hebben.

Bij het overwegen van een O4 FLOW bij MS helpt het daarom om per uitvoering dezelfde vragen te beantwoorden: welke ondersteuning is mogelijk, wat kun je zelf verstellen en blijven rijden en overstappen daarmee haalbaar? Laat bij de gekozen configuratie vastleggen welke onderdelen standaard zijn en welke optioneel. Een bruikbaar modeladvies benoemt vervolgens welke eigenschappen aansluiten op jouw activiteiten en welke beperkingen blijven bestaan.

Passen, aanmeten en afstellen van een rolstoel

Een passing brengt lichaamsmaten en dagelijkse handelingen bij elkaar. Bij een rolstoel op maat kan de zitting bijvoorbeeld goed aansluiten op je lichaam, terwijl de zithoogte het aanschuiven aan je werktafel belemmert. Neem daarom relevante maten uit je omgeving en informatie over de manier waarop je overstapt mee naar een passing.

Tijdens het aanmeten worden onder meer zitbreedte, zitdiepte, zithoogte en rugondersteuning op elkaar afgestemd. Waar proefzitten en proefrijden mogelijk zijn, geven draaien, remmen, reiken en een zo nodig begeleide overstap meer informatie dan alleen stilzitten. Gebruik daarbij het beoogde kussen en de relevante ondersteuning, omdat die je positie veranderen. Laat ook uitleggen hoe de instellingen werken en probeer of je de bediening zelf kunt gebruiken.

Een ergotherapeut kan dagelijkse handelingen helpen beoordelen. Bij pijn, spasticiteit of houdingsproblemen levert een behandelaar medische uitgangspunten; de technische adviseur vertaalt de gebruikseisen naar instellingen en onderdelen. Een partner kan toelichten welke hulp thuis beschikbaar is. Een korte proef geeft niet altijd antwoord op vragen over langer zitten. Spreek daarom af hoe je ervaringen tijdens langer gebruik kunt laten beoordelen en wie eventuele instellingen aanpast.

Dagelijks gebruik en veranderende behoeften

De bruikbaarheid blijkt bij de bocht naar de badkamer, een zware deur of een aflopende stoep. Binnen kunnen de breedte en de ruimte om te draaien doorslaggevend zijn. Buiten vragen oneffen ondergrond en hellingen meer van aandrijving en controle. Ook het bereiken van het toilet en het overstappen moeten op een vermoeiende dag uitvoerbaar blijven.

Vervoer en opbergen

Een stoel meenemen vraagt meer dan voldoende ruimte in de auto. Het gaat ook om wie onderdelen losmaakt, tilt en weer monteert. Een lager vervoergewicht helpt weinig als je daarvoor handelingen moet uitvoeren die met beperkte handkracht moeilijk zijn. Vergelijk daarom zowel het gewicht van de complete stoel als dat van de onderdelen die daadwerkelijk worden getild. Een vaste opbergplek moet bereikbaar zijn en mag een belangrijke doorgang niet blokkeren.

Veranderingen opvangen

Wisselende energie kan aanleiding zijn om ondersteuning, bediening of aandrijving opnieuw te beoordelen. Maak bij de keuze onderscheid tussen wat je dagelijks zelf kunt verstellen, wat een vakpersoon kan aanpassen en wat later vervanging vereist. Aanpasbaarheid heeft grenzen; laat de mogelijkheden voor de gekozen configuratie concreet vastleggen.

Beschrijf voor de uiteindelijke keuze enkele belangrijke activiteiten van vertrek tot thuiskomst. Neem mee waar je lang zit, moet overstappen, hulp nodig hebt of vermoeid raakt. Zo wordt bijvoorbeeld duidelijk of zelfstandig rijden ook zelfstandig vertrekken betekent: een stoel die je goed kunt aandrijven maar niet uit de berging krijgt, laat een belangrijk deel van je mobiliteitsvraag onopgelost.